DZIŚ

Dzień Dzikiej Flory, Fauny i Naturalnych SiedliskEuropejski Tydzień Zrównoważonego TransportuŚwiatowy Tydzień na rzecz Otwartej Legislacji

Ustawa o finansach publicznych (cz. 1): O rodzajach dotacji na zadania publiczne

Nie tylko ustawa o pożytku reguluje „korzystanie” przez organizacje pozarządowe z pieniędzy publicznych. Podstawą przekazywania im środków na zadania publiczne (np. w formie dotacji) jest ustawa o finansach publicznych. Artykułem tym rozpoczynamy cotygodniowy cykl tekstów o przepisch tej ustawy, który ma przybliżyć zasady „korzystania” z pieniędzy publicznych przez organizacje. Zapraszamy!

Wiadomość archiwalna

A A A

2011-01-11, 15.22

Wiele organizacji pozarządowych realizuje projekty finansowane ze środków pochodzących z dotacji udzielanych z budżetu państwa lub budżetów jednostek samorządu terytorialnego (np. z badań Stowarzyszenia Klon/Jawor z 2007 r. wynika, że dla 57% organizacji źródłem przychodów są źródła samorządowe, a dla 25% - rządowe).

Nie tylko ustawa o pożytku
O trybie przekazywania dotacji w związku z powierzeniem lub wsparciem realizacji zadań publicznych (w obszarach wymienionych w ustawie) mówią przepisy ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie, które wprowadzają zasadę przeprowadzania konkursu ofert. Natomiast ogólną podstawę do przekazania jakichkolwiek środków publicznych na rzecz podmiotów prywatnych w formie dotacji stanowi ustawa o finansach publicznych (dalej jako ustawa o finansach publicznych). Zawarte są w niej istotne dla organizacji pozarządowych zasady zwrotu dotacji niewykorzystanej lub wykorzystanej niezgodnie z przeznaczeniem. Przepisy ustawy o finansach publicznych mają więc fundamentalne znaczenie dla organizacji pozarządowych, choć wprost adresowane są do podmiotów dysponujących środkami publicznymi (o tym w dalszej części tekstu).
Poza wymienionymi zagadnieniami ustawa o finansach publicznych reguluje też zasady gromadzenia oraz wydatkowania środków publicznych, funkcjonowania jednostek finansów publicznych, sporządzania budżetu państwa i budżetów jednostek samorządu terytorialnego oraz przygotowywania planów finansowych. W tym tekście, jak również w kolejnych częściach cyklu skupimy się oczywiście na tych aspektach ustawy o finansach publicznych, które najbardziej dotyczą organizacji pozarządowych.
Obecnie obowiązuje ustawa o finansach publicznych z dn. 27 sierpnia 2009 r., która zastąpiła ustawę o tym samym tytule z 30 czerwca 2005 r. (dalej jako ustawa o finansach publicznych z 2005 r.). W Dzienniku Ustaw z dn. 24 września 2009 r. zostały ogłoszone dwie ustawy reformujące finanse publiczne, tj. ustawa z dn. 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych oraz ustawa z dn. 27 sierpnia – Przepisy wprowadzające ustawę o finansach publicznych. Nowa ustawa o finansach publicznych z 2009 r. w zasadniczej części weszła życie 1 stycznia 2010 r., choć niektóre regulacje wejdą w życie w 2012 r., a nawet dopiero w 2013 r.
 
Definicja organizacji pozarządowej
Zgodnie z art. 2 pkt 6) ustawy o finansach publicznych poprzez organizacje pozarządowe rozumie się organizacje pozarządowe oraz podmioty wymienione w art. 3 ust. 3 ustawy o pożytku. Ustawa o finansach publicznych odwołuje się więc wprost do definicji organizacji pozarządowej zawartej w ustawie o pożytku rozszerzając ją o podmioty z art. 3 ust. 3 niejako „zrównane z organizacjami pozarządowymi” (czyli organizacje kościelne, stowarzyszenia jednostek samorządu terytorialnego).
 
Co to są finanse publiczne i jakie mają znaczenie dla organizacji?
Ogólniefinanse publiczne obejmują procesy związane z gromadzeniem środków publicznych oraz ich rozdysponowywaniem.
Przepisy ustawy o finansach publicznych stosuje się przede wszystkim do jednostek sektora finansów publicznych oraz innych podmiotów w zakresie, w jakim wykorzystują środki publiczne lub dysponują tymi środkami. Środkami publicznymi są środki pieniężne (pieniądze), będące w dyspozycji władz publicznych. Pochodzą one głównie z danin publicznych (podatków, opłat), majątku publicznego, oraz z przychodów zwrotnych tj. kredytów, pożyczek i emisji papierów wartościowych. Środki publiczne mogą być przeznaczone na (art. 6 ustawy o finansach publicznych):
  • wydatki publiczne – są to pieniądze wydawane na realizację przedsięwzięć państwowych i samorządowych (realizację zadań publicznych). Mogą przyjmować postać zapłaty za pracę, usługi i dostarczone dobra materialne, niezbędne do wykonania konkretnych zadań, mogą też polegać na finansowaniu różnych dziedzin życia gospodarczego i społecznego (dotacje, subwencje) lub określonych grup ludności (emerytury, zasiłki, stypendia). Tak więc wśród wydatków publicznych znajdują się dotacje i subwencje. Właśnie w formie dotacji organizacje pozarządowe mogą otrzymywać środki publiczne na realizację zadań publicznych
  • rozchody publiczne – są to np. spłaty pożyczek lub kredytów, wykup papierów wartościowych, operacje finansowe związane z zarządzaniem długiem publicznym i płynnością oraz płatności związane z udziałem Skarbu Państwa w międzynarodowych instytucjach finansowych. Rozchody publiczne nie są więc bezpośrednio związane z realizacją zadań publicznych.
Zgodnie z art. 9 ustawy sektor finansów publicznych tworzą przede wszystkim:
  • organy administracji rządowej,
  • jednostki samorządu terytorialnego,
  • jednostki budżetowe,
  • samorządowe zakłady budżetowe (np. przedszkola, wodociągi, kanalizacja),
  • państwowe fundusze celowe (np. Fundusz Ubezpieczeń Społecznych, Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych, Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska czy Fundusz Promocji Kultury),
  • uczelnie publiczne,
  • państwowe i samorządowe instytucje kultury,
  • państwowe instytucje filmowe.
Wymienione podmioty korzystają z pieniędzy publicznych i mogą nimi dysponować na określonych warunkach, a wszelkie otrzymane od nich dotacje poddane są rygorom ustawy o finansach publicznych, np. chodzi o konieczność rozliczenia dotacji w określonym, niezmienialnym terminie; zwrot dotacji wykorzystanej niezgodnie z prawem. Opiszemy je w artykułach w kolejnych częściach cyklu.
Dla właściwego rozumienia przepisów ustawy o finansach publicznych wyjaśnijmy teraz dwa pojęcia mające swoje definicje wynikające z tej ustawy: „dotacja” i „zadanie publiczne”.
 
Co to jest dotacja? Co to jest zadanie publiczne?
Dotacje to podlegające szczególnym zasadom rozliczania środki z budżetu państwa, budżetu jednostek samorządu terytorialnego oraz z państwowych funduszy celowych przeznaczone na finansowanie lub dofinansowanie realizacji zadań publicznych (art. 126). Dotacją nazywane jest więc nieodpłatne przekazanie pewnej kwoty środków publicznych określonemu podmiotowi w celu realizacji zadań publicznych (Wyrok WSA w Warszawie z dn. 27.04.2007 r. o sygn. akt V SA/Wa 316/07, LEX nr 337795).
A zatem dotacja jest zawsze powiązana z zadaniem publicznym. Zadanie publiczne to każde działanie administracji, które realizuje ona na podstawie ustaw. Zadaniem publicznym jest m.in. świadczenie lub zapewnienie wykonania usług na rzecz mieszkańców i innych podmiotów. Przykładem takiego działania administracji w realizacji zadań publicznych może być np. dostarczanie mediów (elektryczność, woda itp.), odbiór i utylizacja śmieci, organizacja komunikacji zbiorowej, budowa i utrzymanie dróg, oświetlenie miasta, usługi opiekuńcze, edukacja, budowa mieszkań socjalnych itd. Zadania z tej sfery mogą być zlecane różnym podmiotom. Przykładem jest służba zdrowia gdzie realizacja zadań z zakresu podstawowej opieki zdrowotnej czy prowadzenie szpitali odbywa się m.in. przez niepubliczne zakłady opieki zdrowotnej (NZOZ), które są na podstawie kontraktów finansowane przez państwo (Narodowy Fundusz Zdrowia). Zadania związane ze świadczeniem usług są również przekazywane organizacjom pozarządowym (np. usługi socjalne). Takim przekazaniem jest powierzenie lub wsparcie realizacji zadania publicznego i udzielenie na ten cel dotacji (na podst. http://poradnik.ngo.pl/x/340591).
 
Rodzaje dotacji
Zgodnie z ustawą o finansach publicznych dotacje dzieli się na:
  • przedmiotowe,
  • podmiotowe,
  • celowe (z nimi organizacje mają najczęściej do czynienia).
Dotacje przedmiotowe są przeznaczane na dopłaty do kosztów świadczenia określonej ustawowo usługi publicznej lub do kosztów wytwarzania określonych w ustawie wyrobów. Dotacja przedmiotowa stosowana jest tam gdzie wpływy z usługi nie pokrywają pełnych kosztów jej świadczenia lub gdy usługę publiczną podmiot świadczy nieodpłatnie (np. dopłaty do biletów komunikacji miejskiej)[1]. Zgodnie z art. 130 ustawy o finansach publicznych dotacje przedmiotowe mogą być udzielane przedsiębiorcom (również organizacjom pozarządowym jeżeli prowadzą działalność gospodarczą), o ile odrębne przepisy to przewidują.
PRZYKŁAD: Art. 7a Ustawy z dn. 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r., Nr 175, poz. 1362 z późn. zm.) przewiduje dotacje przedmiotowe do posiłków sprzedawanych w barach mlecznych, a art. 188a Ustawy z dn. 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym przewiduje dotacje do podręczników akademickich (Dz. U. z 2005 r., Nr 164, poz. 1365 z późn. zm.).
 
Drugi rodzaj dotacji stanowią dotacje podmiotowe, które zgodnie z art. 131 ustawy o finansach publicznych obejmują środki przekazywane dla ustawowo wskazanych podmiotów przeznaczone na dofinansowanie (lub finansowanie) ich działalności bieżącej (środki ogólnie przeznaczone dla określonego beneficjenta, bez wskazania konkretnego celu).
PRZYKŁAD: Dotacją podmiotową jest np. dotacja dla niepublicznych przedszkoli oraz szkół przewidziana w art. 90 Ustawy z dn. 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz. U. z 2004 r., Nr 256, poz. 2572 z późn. zm.).
 
Ponadto na podstawie art. 218 ustawy o finansach publicznych dotacje podmiotowe mogą być przekazywane również z budżetu jednostki samorządu terytorialnego, ale tylko jeżeli taką możliwość przewidują odrębne przepisy.
PRZYKŁAD: Art. 18 Ustawy dn. 6 stycznia 2005 r. o mniejszościach narodowych i etnicznych oraz języku regionalnym (Dz. U. z 2005 r., Nr 17, poz. 141 z późn. zm.) przewiduje dotacje: na działalność instytucji kulturalnych, ruchu artystycznego i twórczości mniejszości oraz imprez artystycznych mających istotne znaczenie dla kultury mniejszości narodowych lub etnicznych, na działalność świetlicową lub prowadzenie bibliotek. Na podstawie tych przepisów dotacje podmiotowe mogą otrzymywać organizacje mniejszości lub instytucje kulturalne mające istotne znaczenie dla kultury mniejszości. Wykaz dofinansowanych jednostek wraz z kwotami dotacji przyznanych poszczególnym jednostkom (np. fundacjom/stowarzyszeniom) podawany jest do publicznej wiadomości w drodze obwieszczenia.
 
Natomiast istotą dotacji celowych jest przekazanie beneficjentowi pieniędzy przeznaczonych na sfinansowanie (dofinansowanie) konkretnego zadania (celu lub przedsięwzięcia), w wyniku czego poniesie on wydatki, o wysokości których i strukturze rodzajowej decyduje organ (urząd) udzielający dotację[2].
PRZYKŁAD: Wśród dotacji celowych znajdują się środki przeznaczone na finansowanie lub dofinansowanie zadań zleconych do realizacji organizacjom pozarządowym (art. 127 ustawy o finansach publicznych).
Ponadto dotacje celowe mogą być przeznaczone na finansowanie inwestycji jednostek niezaliczanych do sektora finansów publicznych na podstawie odrębnego upoważnienia zamieszczonego w ustawie budżetowej lub innej ustawie.
Należy podkreślić, iż w praktyce działania organizacji pozarządowych największe znaczenie odgrywają dotacje celowe. O tego rodzaju dotacjach mówią również przepisy ustawy o pożytku.
 
W kolejnym odcinku cotygodniowego cyklu tekstów poświęconych ustawie o finansach publicznych więcej o tym, jakie przepisy regulują przekazywanie organizacjom dotacji z pieniędzy publicznych.
 
PODSTAWA PRAWNA
  • Ustawa z dn. 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz. U. Nr 157, poz. 1240 z późn. zm.)
  • Ustawa z dn. 30 czerwca 2005 r. o finansach publicznych (Dz. U. z 2005 r., Nr 249, poz. 2104 z późn. zm.)
  • Ustawa z dn. 27 sierpnia – Przepisy wprowadzające ustawę o finansach publicznych (Dz. U. Nr 157, poz. 1241 z późn. zm.)
  • Ustawa z dn. 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie (Dz. U. z 2010 r., Nr 234, poz. 1536 z późn. zm.), zwana ustawą o pożytku


[1] Por. Wojciech Lachiewicz, Prawo dotacyjne po reformie finansów publicznych, BDO Finanse Publiczne nr 2 (28), luty 2010 (http://www.finansepubliczne.bdo.pl/biuletyn/73/dotacje-ze-srodkow-publicznych/prawo-dotacyjne-po-reformie-finansow-publicznych.html)
[2] ibidem
Uwaga! Przedruk, kopiowanie, skracanie, wykorzystanie tekstów (lub ich fragmentów) publikowanych w portalu www.ngo.pl w innych mediach lub w innych serwisach internetowych wymaga zgody Redakcji portalu!

SKOMENTUJ

Uwaga, komentarz pojawi się na liście dopiero po uzyskaniu akceptacji moderatora.


Redakcja www.ngo.pl nie ponosi odpowiedzialności za treść komentarzy.